ما هیچ، ما نگاه

در یک صبح تابستانی به فکر این بودم که موضوعی برای نوشتن انتخاب کنم. به طرف قفسه کتابخانه ام رفتم. کتاب های بی‌شماری دارم و در حین نگاه در فکر این بودم که برخی از آن ها را نیمه خوانده رها کردم. چطور برنامه ریزی بکنم و کتاب های ناخوانده را بخوانم. با خرید کتاب های جدید با کتاب های ناخوانده که آن ها ماه ها در قفسه کتاب ثابت در سر جای خودشان مانده بودند. حیف که زبان به سخن نداشتند که به من بگویند آهای صاحب این کتاب ها، نظری و لطفی هم به ما کنید. از بس در اینجا روزها و ماه ها به حالت سکون خوابیدیم و گرد و غبار آلود شدیم دیگر برایمان ماندن در قفسه کتابخانه ملال آور شده است و دوست داریم کسی بیاید و ما را با خودش ببرد. تنه ی مقوایی و سخت پوش ما از این که لمس نشده و ورق نخورده خسته و رنگ پریده و زرد شده است. آن عطر برگ های تنه مان کمرنگ شده است. با این فکر، با ذوق و شوق به طرف قفسه کتابهایم رفتم. ابتدا با خودم قرار گذاشتم که به قصد قرعه چشم‌هایم را ببندم و دستم را روی عطف یک کتاب بگذارم و یکی از کتابها را از کتابخانه بردارم. با چشم های بسته دستم به عطف یک کتاب کوچک خورد آن را لمس کردم. بعد چشم هایم را باز کرده و کتابی با جلد شومیز و قطع پالتویی با عنوان « نقش هایی به یاد: گذری بر ادبیات خاطره نویسی» را دیدم و از قفسه برداشتم. کتاب جزو کتابهای نیمه خوانده ام بود که تعدادی از فصل هایش را خوانده بودم. با این حال، شروع به خواندن بقیه کتاب کردم. حتما شما هم مانند من در کتابخانه تان کتاب های ناخوانده زیاد دارید. آثاری که هنوز فرصت نکرده ایم آن ها را بخوانیم. صبر کردیم که فرصتی مهیا شود تا خدمت شان برسیم. هر زمان که چشم مان به آن ها می افتد، شرمنده شان می شویم. گاهی تعداد کتاب های در قفسه کتابخانه انتظار زیاد می شود و عذاب وجدان گریبانم را می گیرد. گاهی احساس می کنم که کتاب های ناخوانده بد جوری به من نگاه می کنند و فکرم را مشغول می کنند.

آقای احمد اخوت داستان نویس، داستان شناس، مترجم و منتقد ادبی است. او دارای مدرک دکترای زبان شناسی و نشانه شناسی است. او دارای آثار مختلفی همچون: برادران جمال‌زاده ، تفنگِ چخوف، اطلس، نقش هایی به یاد: گذری بر ادبیات خاطره نویسی، ای نامه، تا‌روشنایی بنویس، خودِ نوشتن و ... است. کتاب نقش هایی به یاد، اولین کتاب از مجموعه زندگی نگاره ها(ادبیات خاطره نویسی) است. آقای احمد اخوت کتاب را تالیف و ترجمه کرده است و توسط انتشارات گمان چاپ و منتشر شده است. موضوع اصلی کتاب باب نوشتن در ادبیات خاطره نویسی است.

معرفی کوتاه کتاب

کتاب در شش بخش اصلی نوشته و تنظیم شده است. بخش اول مبانی نظری است با یادهایی از رولان بارت، فرانتس کافکا، سوزان رابین سلیمان. خاطرات زندانیان. بخش دوم با نام خاطره سخن بگو که شاهد آثار بزرگان و دیدگاه آن ها در باره ی خاطره نویسی است. یاد و خاطرات نویسنگان همچون: گر ترود استاین، آلیس بی. تُکلاس، کارسون مک کولرز، آنا آخماتووا. بخش سوم کتاب با عنوان خاطرات کتابی. که در این بخش با خاطرات کتابی از ری بردبری، دو خاطره از مونا اندرسون، کتاب راسته ی کنسروسازان و جان اشتاین بک، و یادی از محمد حقوقی، یک نامه، شکسپیر و شرکای اثر سیلویا بیچ، آغاز و پایان. بخش چهارم یادداشت نویسی نام دارد. دو مقاله درباره یادداشت نویسی از جون دیدیون، سارا جرارد، امروز هم گذشت دریاره ی تقویم نویسی است که در واقع یک شکل از یادداشت نویسی است.، مقاله ی خواندنِ میان سطرها از بابی اَن میسون. کتابچه ی نویسنده. بخش پنجم با نام عکس و خاطره است. با خاطرات و عکسهایی از بهمن فرزانه، رولان بارت، کریستیان مِنز، سوزان سانتاگ و آگاتا کریستی. بخش ششم یعنی بخش پایانی کتاب بررسی کتاب جشن بیکران ارنست همینگوی و صادق هدایت و خاطره صفحه ی گیتار هاوایی است.

در کتاب چیزی که برایم جذاب و ژانر تازه از ادبیات خاطره نویسی، خاطرات کتابی است. در بخش خاطرات کتابی مولف نمونه‌ای از خاطرات کتابی ربکا مید نویسنده ی انگلیسی، را بازگو می کند. او به معرفی کتاب «زندگی من در میدل مارچ» اثر جرج الیوت اشاره می کند و همچنین در ارتباط با خاطرات کتابی از عبارت دوستان کتابی هم استفاده می کند. بدین گونه نویسنده در این بخش می‌گوید: "نویسنده ای که آثارش را دوست دارم و یکی از دوستانم است. همچنین، کتابی که برایم عزیز است و آن را جزو دوستانم می دانم. به این ها (نویسندگان محبوبم و کتاب هایی که دوست شان دارم) می گویم دوستانِ کتابی. یکی از این دوستان کتابی ام ربکا مید است." کتاب زندگی من در میدل مارچ (در واقع کتابی درباره ی کتابی دیگر) است که مید درباره ی ارتباط ها و تاثیری که از این کتاب گرفته و در چه حال و هوا و فضایی توانسته با این کتاب آشنا شود را بیان می کند. با توجه به متن بخش، خاطرات کتابی آمیخته ای از خاطرات، نقد ادبی و زندگی نامه است. که یک نوع تازه ادبی است که تا حالا درباره‌ی آن در زبان و ادبیات فارسی صحبتی به میان نیامده است. خاطرات کتابی اثری است درباره ی کتابی دیگر که در آن خاطرات و یادداشت نویسی نقش اساسی دارد. می توان گفت که بیش تر نقد ادبی است تا خاطره نویسی. در واقع ترکیبی است از این دو و زندگی نامه. خاطرات کتابی انواع مختلفی دارد که در کتاب به طور اجمالی به آن ها اشاره شده است. به عنوان نمونه کتاب ارزشمند «سرگذشت ترجمه های من» از زنده یاد محمد قاضی، نوع دیگری از خاطرات کتابی است. در این کتاب قاضی درباره ی 68 کتابی که ترجمه کرده را در 648 صفحه نوشته بوده است.

با تمام اوصاف، مطالب هر بخش کتاب با جزئیات کامل و کاربردی نوشته شده است. به گونه ای که خواننده را تشویق می‌کند که با عشق و علاقه مطالب هر بخش را دنبال کند. بخش های کتاب با هم همپوشانی دارند و از توالی موضوعی خوبی برخوردارند. در متن اثر عبارت «خاطرات کتابی و تقویم نویسی» تا حدودی برایم نامألوف است. اما با خواندن بخش مربوطه متوجه مفهوم شان شدم. هر بخش کتاب با موضوعات خوب و خاص ادبیات خاطره نویسی و با نمونه هایی از موضوع بخش مربوطه چنان پر طمطراق بود که هر چقدر به جلو می رفتم و مطالب را می خواندم بیشترعلاقه مند و شیفته ی مطالب ادبیات خاطره نویسی شدم. بر کسی مکنون نیست که کسی چون آقای احمد اخوت نویسنده و مترجم توانا و زبردست با آثار خوب دیگری که از خود برجای گذاشتند، هر خواننده ای را با قلم و نثر خوب شان به سوی آثارشان جذب می کنند و با حظ خواندن کتاب های شان مستفیض می شویم. این کتاب را باید با دقت و تامل بسیار خواند چون هر خط و جمله ی کتاب نکات کلیدی و خواندنی دارد. خواندن این اثر خوب و برجسته در حوزه ی ادبیات خاطره نویسی را به شما پیشنهاد می کنم.